skip to Main Content

Schoolbrede aanpak van traumasensitief onderwijs

Er is steeds meer aandacht voor traumasensitief lesgeven. Uit onderzoek blijkt dat bijna de helft van de kinderen te maken heeft gehad met ingrijpende levensgebeurtenissen. Het meemaken van dit soort gebeurtenissen kan veel effect hebben op het gedrag van kinderen en ook op het vermogen om te leren. Hoe herken je dit soort trauma’s bij kinderen en hoe kun je ze helpen? Als voorproefje op onze webinar ‘Traumasensitief lesgeven’ op 30 november, legt Saskia Peen in deze blog alvast uit wat traumasensitief lesgeven is en hoe je dit als school goed kunt aanpakken. 

Traumaproblematiek komt vaker voor dan je denkt

Het is niet altijd direct zichtbaar, maar in elke klas zitten gemiddeld twee kinderen die te maken hebben met traumagerelateerde problemen. In Amerika is men al langer bezig met traumasensitief lesgeven, maar ook in Nederland komt er steeds meer aandacht voor omdat uit onderzoeken is gebleken dat bijna de helft van de kinderen één of meer ingrijpende gebeurtenissen heeft meegemaakt. Bij een ingrijpende gebeurtenis kun je denken aan het meemaken van een natuurramp of een ernstig ongeluk, kinderen kunnen getuige zijn van huiselijk geweld of zelf slachtoffer zijn van (emotionele) verwaarlozing, mishandeling of geweld. Maar je kunt bijvoorbeeld ook denken aan een ouder die ernstig ziek is, psychische problemen heeft of verslaafd is, waardoor de ouder er niet voor het kind kan zijn.

Kinderen in de klas die stress hebben door armoede en oorlog

Trauma’s bij kinderen kunnen ook voortkomen uit thuissituaties waarin sprake is van armoede of oorlog. Gemiddeld groeit één op de dertien kinderen op in armoede wat veel langdurige stress met zich mee kan brengen voor zowel ouder als kind. Daarnaast zien we in het onderwijs steeds vaker kinderen die zijn gevlucht uit landen waar het onveilig was door bijvoorbeeld oorlog. Kinderen die zijn opgegroeid in een onveilige omgeving of thuis door omstandigheden veel stress ervaren, kunnen bij een kleine gebeurtenis al een schrikreactie laten zien. Als leerkracht zie je dit vaak niet aankomen en kun je het gevoel hebben dat het kind ‘opeens’ explodeert. Wanneer je meer weet over hoe trauma werkt, begrijp je waar dit gedrag vandaan komt en kun je je handelen in de klas daarop aanpassen.

Trauma heeft veel impact op het leervermogen van kinderen

Niet ieder kind dat een ingrijpende gebeurtenis heeft meegemaakt is per definitie getraumatiseerd, maar we weten wel dat langdurige stress gevolgen heeft voor de ontwikkeling van kinderen. Uit neuropsychologisch en neurobiologisch onderzoek is gebleken dat chronische trauma een enorme impact kan hebben op de hersenontwikkeling van kinderen. Zo leidt langdurige stress tot leerproblemen, psychische problemen, gedragsproblemen en zelfs ziekte. Als je dit soort problemen niet op tijd aanpakt, kan dit veel gevolgen hebben voor het kind. Niet alleen nu, maar ook later in hun volwassen leven. Volwassenen kunnen hun eigen trauma doorgeven aan hun kind of er kan een herhaling ontstaan. Deze vicieuze cirkel kan doorbroken worden door de juiste hulp.

Lastig om traumaproblematiek te herkennen bij kinderen

Het kan soms lastig zijn om traumagerelateerde problemen te herkennen. Niet ieder kind reageert hetzelfde op stress en de gevolgen zijn niet altijd direct merkbaar. Als stress over een lange periode aanhoudt, wordt bij kinderen het instinctieve vecht- en vlucht systeem geactiveerd. Dit is een verdedigingsmechanisme dat bij mensen en dieren optreedt als er acuut gevaar dreigt. Hierdoor kan een kind bijvoorbeeld hard wegrennen als er gevaar dreigt, zich verstoppen onder een tafel of juist de aanval opzoeken. Als er gevaar dreigt, produceert het lichaam adrenaline en het stresshormoon cortisol. De bloeddruk en hartslag gaan omhoog, de spieren worden gespannen, de zintuigen worden scherper. Het lichaam wordt klaargemaakt om te reageren op de dreiging. Soms verstijft of bevriest een kind als er gevaar dreigt. Het lichaam sluit zich dan als het ware af voor het dreigende gevaar, met als gevolg dat het kind juist heel stil en inactief wordt. Vaak kan het even duren voordat de gevolgen van stress zichtbaar zijn bij een kind. Dan lijkt het eerst goed te gaan, maar krijgt een kind later alsnog last van de gevolgen van de traumatische gebeurtenis.

Van inzicht naar oplossing voor kinderen met traumaproblematiek

Sinds passend onderwijs is ingevoerd, wordt van scholen verwacht dat zij het aanbod aanpassen op de individuele leerling. Voor de leerkracht kan dit een enorme uitdaging zijn. Stel je maar eens voor, een klas met dertig kinderen die allerlei soorten gedragingen vertonen waarvan je als leerkracht niet altijd weet waar dit gedrag vandaan komt. En als je de oorzaak niet weet, is het erg lastig om de juiste ondersteuning te bieden aan een kind. Leer- en gedragsproblemen kunnen allerlei verschillende oorzaken hebben. Er kan sprake zijn van een leerstoornis of verminderde cognitieve vaardigheden, maar deze problemen kunnen dus ook voortkomen uit heftige gebeurtenissen die het kind in zijn of haar omgeving ervaart of heeft ervaren. Als we willen dat ieder kind een veilige plek heeft in het basisonderwijs en we weten dat ongeveer de helft van de kinderen te maken heeft met ingrijpende gebeurtenissen, doe je er als school goed aan om aandacht te geven aan traumasensitief lesgeven. Inzicht in het gedrag en de ontwikkeling van kinderen met traumagerelateerde problemen helpt leerkrachten om deze kinderen op een goede manier te begeleiden in de klas.

Traumasensitief lesgeven in de school

Als je traumasensitief lesgeven echt wil toepassen, is het belangrijk dat je dit schoolbreed aanpakt. Kinderen komen ieder jaar in een nieuwe klas, dus is het noodzakelijk dat iedere leerkracht kennis heeft van traumasensitief onderwijs. De ene leerkracht heeft hier wat meer affiniteit mee dan de andere leerkracht en het is ook belangrijk om in je achterhoofd te houden dat sommige leerkrachten zelf ingrijpende gebeurtenissen meemaken of hebben meegemaakt. Het hebben van een getraumatiseerd kind in de klas, kan dan ook heftige emoties oproepen bij de leerkracht zelf. Traumasensitief lesgeven is niet een geheel nieuwe manier van lesgeven, maar het helpt getraumatiseerde kinderen zich weer te kunnen ontwikkelen, nieuwe positieve ervaringen op te doen en nieuw gedrag aan te leren. Ook andere kinderen profiteren van deze manier van lesgeven, want wanneer je als school aandacht geeft aan traumasensitief lesgeven, schep je de voorwaarden voor kinderen om zich veilig te voelen. Veiligheid is een voorwaarde voor ieder kind om te kunnen leren.

Webinar Traumasensitief lesgeven

Wil je meer weten over traumasensitief onderwijs? Op 30 november geven orthopedagoog Fleur Noom en onderwijsadviseur Saskia Peen een gratis webinar van 15.15 uur tot 16.45 over traumasensitief lesgeven. In dit webinar vertellen zij jou meer over wat de effecten van trauma zijn op de ontwikkeling van de hersenen van kinderen, waar bepaald gedrag van kinderen die ingrijpende gebeurtenissen hebben meegemaakt vandaan kan komen en wat je kunt doen in de klas om deze kinderen te ondersteunen. Meld je aan via info@klaarr.nl.

Saskia Peen

Saskia Veerman-Peen werkt als onderwijsadviseur en consulent zieke leerling bij Klaarr Educatie en heeft een achtergrond in de klinische ontwikkelingspsychologie.

Back To Top
Contact

Contact

  • Dit veld is bedoeld voor validatiedoeleinden en moet niet worden gewijzigd.

Contact

Contact

  • Dit veld is bedoeld voor validatiedoeleinden en moet niet worden gewijzigd.

Vrijblijvende afspraak

Maak een vrijblijvende afspraak

  • Dit veld is bedoeld voor validatiedoeleinden en moet niet worden gewijzigd.

Vrijblijvende afspraak

Contact

  • Dit veld is bedoeld voor validatiedoeleinden en moet niet worden gewijzigd.