Content voor Ingelogde Gebruikers

Hoe kunnen we (hoog)begaafden in het VO eerder herkennen?

Er is weinig data over (hoog)begaafdheid in het Voortgezet Onderwijs. Wel is bekend dat veel scholen leerlingen hebben waarbij in de (voor)examenklas problemen ontstaan. Bij deze leerlingen blijkt regelmatig dat ze (hoog)begaafd zijn. Hoe kan het dat dit niet eerder wordt ontdekt en wat kunnen scholen doen om deze leerlingen tijdig te helpen?

Klaarr heeft een training ontwikkeld waarin je in twee dagdelen leert hoe je de hoogbegaafde leerling in het VO kunt herkennen en wat je kunt doen om deze leerling te ondersteunen.
Download flyer

Waarom (hoog)begaafden vastlopen in de bovenbouw van het VO

Voor scholen kan het een raadsel zijn. Leerlingen waarbij het goed ging of zelfs uitmuntend, maar die in de (voor) examenklas ineens vastlopen. Ze blijven zitten, krijgen motivatieproblemen, onduidelijke fysieke klachten en ‘gedragsproblemen’. Soms ontwikkelen ze ook verslavingsgedrag. Zowel op school als thuis ervaren deze leerlingen het gevoel helemaal alleen op de wereld te zijn. Er is een logische reden dat deze leerlingen pas in de bovenbouw van het VO vastlopen. Op de basisschool en in de onderbouw van het VO was alles makkelijk voor deze leerlingen. Ze ontwikkelen weinig executieve vaardigheden, gewoonweg omdat ze het op dat moment niet nodig hebben. Ze kijken naar de leerstof, lezen het een keertje door en scoren goed op hun toets. Wanneer deze leerlingen in de bovenbouw van het VO aankomen, gaat het tempo ineens omhoog en wordt de hoeveelheid werk groter. De leerling ondervindt voor het eerst dat de strategie die ze altijd hanteerde niet meer werkt.

Signalering van (hoog)begaafdheid in VO lastig

Regelmatig tref ik leerlingen in het VO die meerdere diagnoses achter hun naam hebben staan. Meestal zijn dat stoornissen in het autisme spectrum (ASS) of op het gebied van aandacht (ADHD of ADD). Vaak is hiervoor ook al medicatie voorgeschreven. De leeftijd van deze leerlingen varieert, maar ligt grotendeels tussen de 15 en 18 jaar. Er zijn ook scholen en ouders die daarom de pubertijd als oorzaak van alles zien. Tussen die leerlingen zitten regelmatig extreme gevallen die thuis komen te zitten en de zin in school (of het leven) helemaal niet meer kunnen vinden. Bij deze leerlingen wordt lang niet altijd aan (hoog)begaafdheid gedacht. Onder (hoog)begaafdheid versta ik leerlingen waarbij het brein anders werkt. Leerlingen die andere leerstrategieën hebben, vaak (over)gevoelig zijn, niet worden begrepen en zich steeds minder thuis voelen in een omgeving die hen niet snapt.

De andersdenkende leerling en het onbegrip van de omgeving

Een probleem bij (hoog)begaafdheid in het VO is het onbegrip van de omgeving. Niet lang geleden sprak ik Thijmen (14 jaar, 4 vwo) die fikse ruzie had gekregen met de wiskunde docent. Voor de zoveelste keer had Thijmen alle antwoorden van zijn toets goed en tot zijn grote frustratie had hij weer een onvoldoende. Ik deed navraag bij de docent en die antwoordde: “Hij heeft niet de juiste stappen gevolgd.” De reactie van Thijmen: “Die stappen van u kloppen niet, mijn stappen zijn beter”. Noch de docent, noch Thijmen kon de ander volgen. De docent volgde zijn methode en Thijmen zijn eigen brein. Gelukkig kon dit na gesprekken opgehelderd en kreeg Thijmen de mogelijkheid zijn eigen leerstrategie toe te lichten. Er was wederzijds respect tussen docent en leerling. Thijmen werd als gelijkwaardig gezien. Zo’n incident kan echter ook anders aflopen en de druppel zijn die op een gegeven moment een emmer volledig laat overlopen.

De batterij aan hulpverleners bij (hoog)begaafdheid in het VO

Op het moment dat duidelijk is dat een kind vastloopt in het VO gaat op de meeste scholen een protocol in werking. Dit varieert per school, maar komt er meestal op neer dat dit soort leerlingen een batterij aan professionals voor hun neus krijgen. Ze worden van verzuimcoördinator naar leerplichtambtenaar gestuurd, van mentor naar mentorbegeleider naar teamleider. Van zorgcoördinator naar trajectbegeleider naar schoolverpleegkundige of schoolarts. Vaak trekken ouders ook thuis aan de bel en zijn er buitenschools huiswerkinstituten, gedragsondersteuners, opvoedpoli en psychologen bij betrokken geraakt. Al deze hulpverleners hebben het beste met de leerling voor en proberen allemaal de leerling te ondersteunen waar nodig. Voor de (hoog)begaafde leerling kan dit heel erg moeilijk zijn. Ze hebben al het idee anders te zijn en niet goed te functioneren. Nu krijgen ze ook nog eens een leger aan hulpverleners op hen afgestuurd. Ik zie regelmatig dat (hoog)begaafde leerlingen hierdoor juist verder afglijden in plaats van opkrabbelen. Ook om die reden is het zo van belang de (hoog)begaafde leerling in het VO eerder te signaleren en als school de juiste ondersteuning te kunnen bieden.

Belang van training in (hoog)begaafdheid voor mentoren en docenten

Naar mijn idee kan een hoop leed voorkomen worden als mentoren en docenten van brugklassen training krijgen over wat (hoog)begaafdheid is. Wanneer een docent tijdig een leerling (h)erkent die wellicht een cognitief ander brein heeft dan het gemiddelde, kan hij of zij daarop inspelen en deze leerling anders benaderen en ook anders begeleiden. Een andere weg is om docenten te ondersteunen bij het gedifferentieerd lesgeven. Trainingen in creative thinking leren docenten dat er andere leerstrategieën zijn en dat voor verschillende leerlingen andere strategieën werken.

Welbevinden leerlingen centraal stellen

Mijn drijfveer als expert (hoog)begaafdheid om met de cognitief anders lerende leerling te werken, is zijn of haar welbevinden. Dat staat met stip bovenaan. Alleen wanneer een leerling wordt gezien als een jong mens dat onderweg een beetje bijsturing nodig heeft, maar bovenal zichzelf aan het ontdekken is, kunnen we bijdragen aan dat welbevinden.

Heb je hulp nodig op jouw school bij (hoog)begaafdheid? Neem contact op met Marijke Niele.

Marijke Niele is onderwijsadviseur en ECHA-hoogbegaafdheidsexpert. Ze helpt scholen in het PO en VO bij vraagstukken rondom hoogbegaafdheid in de school. Van visie in de school tot trainingen voor leerkrachten en hulpverleners.

Scroll naar boven
Aanvraag adviesgesprek "Onderwijsassistent met impact"

Aanvraag advies - Onderwijsassistent met impact

"*" geeft vereiste velden aan

Naam*
Dit veld is bedoeld voor validatiedoeleinden en moet niet worden gewijzigd.

Contact

Vrijblijvende afspraak

Contact

Vrijblijvende afspraak

Maak een vrijblijvende afspraak

  • Dit veld is bedoeld voor validatiedoeleinden en moet niet worden gewijzigd.