skip to Main Content

(Hoog)begaafdheid: wat als een leerling vastloopt?

Als hoogbegaafde ben je toch slim? Hoe kan het dan dat een derde van de hoogbegaafden vastloopt op school? De redenen waarom hoogbegaafde leerlingen uitvallen lopen uiteen en zijn complex. Anja Schouten-Borgemeester, specialist (hoog)begaafdheid bij onderwijsadviesbureau Klaarr, licht toe hoe je met een preventieve aanpak uitval van leerlingen kunt voorkomen. Wat kun je als school doen om een passend aanbod te realiseren voor (hoog)begaafde leerlingen?

Een derde van (hoog)begaafden ervaart moeilijkheden op school

Hoogbegaafden passen vaak niet in het huidige onderwijssysteem. In het artikel van Bart Gotink in het Brabants Dagblad van afgelopen februari, legt Jouke van Beerendonk uit hoe het kan dat hoogbegaafden moeilijkheden ervaren op school. Het idee van een slimme leerling die uitvalt, is voor veel mensen niet voor te stellen. Toch ervaart naar schatting dertig procent van de hoogbegaafden moeilijkheden op school. Dat is niet niks gezien het feit dat zo’n tien procent van de 0 tot 27-jarigen meer- of hoogbegaafd is.

Redenen uitval (hoog)begaafden divers en complex

Hoe kan het dat hoogbegaafde leerlingen uitvallen? Het kan een gebrek aan uitdaging zijn waardoor er een probleem ontstaat met motivatie. Andere hoogbegaafde leerlingen lopen vast omdat ze te gevoelig zijn voor prikkels en hierdoor moeilijk kunnen omgaan met volle of onrustige klassen. Scholen grijpen soms te snel naar voordehandliggende oplossingen die niet altijd passend zijn. Sommige scholen hebben bijvoorbeeld een plusklas geïntroduceerd, maar de vraag is of alle (hoog)begaafde leerlingen zitten te wachten op extra lessen. Omdat uitval van (hoog)begaafde leerlingen verschillende oorzaken kan hebben, is er ook niet één oplossing voor alle leerlingen.

Een tijdige signalering van (hoog)begaafdheid is belangrijk bij het bieden van passend onderwijs van deze leerlingen. Hiermee voorkom je dat (hoog)begaafde leerlingen uitvallen en problemen ervaren in het onderwijs.

Oog voor de specifieke behoeften van (hoog) begaafden

(Hoog)begaafde kinderen hebben speciale pedagogische en didactische behoeften. “Vanuit Blink-Uit! ondersteunen we deze kinderen door hun behoeftes in kaart te brengen en te vertalen naar de omgeving”, legt Anja Schouten-Borgemeester uit. Als specialist (hoog)begaafdheid bij onderwijsadviesbureau Klaarr is ze betrokken bij Blink-Uit!, een kenniscentrum op het gebied van (hoog)begaafdheid. De specialisten die werken bij Blink-Uit! voeren diagnostisch onderzoek uit en begeleiden (hoog)begaafde kinderen en de betrokkenen in hun omgeving, waaronder leerkrachten, ouders en GGZ-instellingen. Daarnaast geven ze advies over (hoog)begaafdheid en hoe je een passend aanbod kunt vormgeven rondom dit thema.

Voorkom uitval door preventieve aanpak

Anja: “Een tijdige signalering van een ontwikkelingsvoorsprong of (hoog)begaafdheid is belangrijk bij het bieden van passend onderwijs voor deze leerlingen. Hiermee voorkom je dat (hoog)begaafde leerlingen uitvallen en problemen ervaren in het onderwijs. Preventie is daarom belangrijk.” Dit sluit aan bij de visie van Klaarr. Wij vinden duurzame onderwijsoplossingen belangrijk. Geen pleisters plakken, maar echte oplossingen bieden die werken. Hierbij is het van belang om de vraag achter de vraag te achterhalen. Diagnostisch onderzoek kan hierbij helpen, maar is niet altijd vereist om aan te kunnen sluiten bij de hulpvraag van de school, de ouders of de leerling. Wel is het van belang om meer inzicht te krijgen in de persoonlijke situatie om daarmee de beste oplossing voor iedere (hoog)begaafde leerling te kunnen vinden.

Door het contact met school en ouders aan het begin van het traject te intensiveren, versterk je de samenwerking tussen ouders en school. Hiermee vergroot je de kans dat de vervolgstappen in een traject passend zijn.

Gezamenlijke intake geeft zicht op oorzaken en oplossingen

Om meer zicht te krijgen op de redenen voor mogelijke uitval, maar ook om de positieve factoren en mogelijkheden te onderzoeken, is een gezamenlijke intake een passende stap. Anja: “Samen met ouders, school en indien mogelijk het kind zelf, worden de hulpvragen achterhaald en bespreken we de sterke en zwakke kanten van het kind en de omgeving. Als er problemen gesignaleerd worden, onderzoeken we wat de mogelijke verklaringen hiervoor zijn volgens de school, ouders en het kind. We besteden aandacht aan de interne en externe attributies, stellen doelen vast en bespreken mogelijke oplossingen.” Aan het einde van deze gezamenlijke intake waarin de driehoek ‘ouders, school en kind’ centraal staat, worden er werkafspraken gemaakt en gaat iedereen de deur uit met concrete vervolgstappen. Een voorbeeld van zo’n vervolgstap is een observatie in de klas om de interactie tussen de leerling en zijn of haar leerkracht en klasgenoten verder te onderzoeken. Een andere vervolgstap is oplossingsgerichte gespreken of er kan verwogen worden een breder diagnostisch traject op te starten.

Samenwerking school en ouders

Het is belangrijk om het contact met school en ouders aan het begin van het traject te intensiveren. Hiermee vergroot je de kans dat de vervolgstappen passend zijn en het versterkt de samenwerking tussen ouders en school. Anja: “Samenwerking met ouders komt de cognitieve ontwikkeling van alle leerlingen ten goede, ongeacht hun sociaaleconomische achtergrond of leeftijd. Daarnaast zie je dat ouderbetrokkenheid een positief effect heeft op het gedrag van leerlingen in de school. Vooral het begrip van ouders voor de doelen en bedoelingen van onderwijs speelt hierin een belangrijke rol¹.”

Oplossing voor hoogbegaafde leerling staat centraal

De werkwijze van Blink-Uit! sluit aan bij de uitgangspunten van Handelingsgerichte Diagnostiek (HGD)², waarbij informatie wordt verzameld die nodig is om tot een oplossing te komen voor het (hoog)begaafde kind. Dat is niet alleen diagnostische informatie waarmee je overzicht en inzicht krijgt, maar gaat ook over informatie die gericht is op het uitzicht: wat willen we veranderen en hoe?

De vragen die centraal staan bij Handelingsgerichte Diagnostiek:

  • Overzicht: wat gaat er goed en wat kan beter?
  • Inzicht: hoe kunnen we deze situatie begrijpen?
  • Uitzicht: welke aanpak heeft de grootste kans van slagen?
  • Terugblik: was de aanpak effectief?

Door deze werkwijze te volgen zorg je dat het vervolgtraject beter aansluit bij de hulpvraag van ouders, school en de leerling. Je kijkt naar wat er mogelijk is voor de leerling, in de klas, op de school en bij de leerkracht. Vaak is er meer mogelijk dan men denkt.

Begeleiding voor leerkrachten en scholen

Naast deze persoonlijke begeleiding van de leerling, begeleidt Blink-Uit! leerkrachten en scholen bij het vormgeven van een passend onderwijsaanbod. Anja: “We helpen leerkrachten bij het neerzetten van een concreet plan voor de leerling. Hiermee leren leerkrachten hoe ze een passend aanbod kunnen creëren voor leerlingen die op een bovengemiddeld of hoger niveau functioneren. Door de leerkracht te betrekken zorg je dat er op een structurele manier gewerkt wordt aan passend aanbod voor deze groep leerlingen”.

Bronnen:

¹ Hill, N.E. & D. F. Tyson (2009). Parental involvement in middle school. A meta- analytic assessment of the strategies that promote achievement. In: Developmental Psychology (2009) Vol 45, No 3, p. 740-763

² Pameijer, N., Beukering, T. van, (2015). Handelingsgerichte diagnostiek in het onderwijs. Acco Leuven, Den Haag.

Meer weten over hoe je uitval van (hoog)begaafde leerlingen kunt voorkomen?

Vraag het aan onze specialist hoogbegaafdheid Anja Schouten-Borgemeester. Bij Klaarr kun je ook terecht voor leerlingonderzoek. Kijk voor meer informatie bij Onderzoek en begeleiding.

Anja Schouten-Borgemeester

Anja Schouten-Borgemeester is specialist (hoog)begaafdheid bij Klaarr en Kinder- en Jeugdpsycholoog NIP / Schoolpsycholoog. Ze ondersteunt scholen bij het vormgeven van passend onderwijs door in te zetten op preventie.

Back To Top
Contact

Vrijblijvende afspraak

Contact

Vrijblijvende afspraak

Maak een vrijblijvende afspraak

  • Dit veld is bedoeld voor validatiedoeleinden en moet niet worden gewijzigd.